Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) Nedir? Nasıl İşler?

2026-09-30 · Psikolog Elif Erdoğan

Bilişsel davranışçı terapi (BDT), yaşadığımız olayların kendisinden çok onları nasıl yorumladığımızın duygu ve davranışlarımızı etkilediği fikrine dayanan bir terapi yaklaşımıdır. Kaygı, panik, takıntılı düşünceler ve depresif belirtiler başta olmak üzere pek çok alanda etkinliği araştırmalarla desteklenmiştir.

BDT'nin temel fikri nedir?

Aynı olay farklı insanlarda çok farklı duygular uyandırabilir. Bir sınav sonucunun beklenenden düşük gelmesi bir kişide "Bir dahakine daha çok çalışırım" düşüncesine, bir başkasında ise "Ben zaten hiçbir şeyi başaramıyorum" düşüncesine yol açabilir. İkinci düşünce, kişiyi umutsuzluğa ve çalışmaktan kaçınmaya itebilir; kaçınma da başarısızlığı pekiştirerek döngüyü sürdürür.

BDT bu döngüyü görünür kılar: tetikleyici durum, otomatik düşünce, duygu, bedensel tepki ve davranış arasındaki bağlantıyı birlikte inceleriz.

Otomatik düşünceler ve bilişsel çarpıtmalar

Otomatik düşünceler, bir durum karşısında kendiliğinden beliren ve çoğu zaman sorgulamadan doğru kabul ettiğimiz yorumlardır. Bazıları belirli kalıplara uyar: felaketleştirme ("Kesin kötü bir şey olacak"), zihin okuma ("Benim hakkımda kötü düşünüyor"), ya hep ya hiç düşüncesi ("Mükemmel değilse başarısızdır") bunlardan birkaçıdır.

BDT'de amaç "olumlu düşünmek" değil, daha gerçekçi ve dengeli düşünebilmektir. Bir düşüncenin lehindeki ve aleyhindeki kanıtlar değerlendirilir, alternatif açıklamalar aranır.

Davranışın rolü

Düşünceler kadar davranışlar da önemlidir. Kaçınma, erteleme, sürekli kontrol etme ya da güvence arama gibi davranışlar kısa vadede rahatlatır ama uzun vadede sorunu sürdürür. Bu nedenle BDT'de davranış deneyleri, kademeli maruz bırakma ve etkinlik planlama gibi yöntemler de kullanılır.

Seanslar nasıl ilerler?

BDT yapılandırılmış bir yaklaşımdır. İlk görüşmelerde sorun ayrıntılı olarak değerlendirilir ve somut hedefler belirlenir. Sonraki görüşmelerde belirli bir gündem üzerinden çalışılır, seans aralarında küçük uygulamalar yapılır ve ilerleme düzenli olarak gözden geçirilir. Süreç sonunda zorlayıcı dönemlerde neler yapılabileceğine dair kişisel bir plan oluşturulur.

BDT hangi konularda kullanılır?

Kaygı ve panik, sosyal kaygı, takıntılı düşünceler, sınav kaygısı, stres ve tükenmişlik, depresif belirtiler, uyku sorunları ve ilişkilerde tekrar eden çatışma örüntüleri BDT'nin sık kullanıldığı alanlardır. Belirtilerin ağır olduğu ya da ilaç tedavisinin gerekebileceği durumlarda psikiyatri uzmanıyla birlikte çalışmak önemlidir.

BDT herkes için uygun mu?

Her yaklaşım her kişi için aynı ölçüde uygun olmayabilir. İlk değerlendirmede başvuru nedeniniz, beklentileriniz ve ihtiyaçlarınız birlikte ele alınır; size en uygun çalışma biçimi bu değerlendirmeye göre belirlenir.

Psikolog Elif Erdoğan, bilişsel davranışçı terapi eğitimlerini DATEM bünyesinde sürdürmüştür ve Ankara'da Kızılay ile Yaşamkent ofislerinde, ayrıca online olarak görüşme yapmaktadır.